Ondernemend onderwijs ten behoeve van vakmanschap in Rivierenland

Deze week ontving ik de resultaten van een onderzoek over “de toekomst van vakmanschap”, uitgevoerd door M. Buisman en R. van der Velden (2017). In het document worden grofweg twee dimensies onderscheiden: ‘specialistische versus bredere’ en ‘routinematige versus complexere’ vormen van vakmanschap.

In het onderzoek is vakmanschap opgedeeld in drie gebieden:
1. Kennis die bij het beroep hoort (materialen, technieken en context);
2. Persoonsgebonden kenmerken (b.v. vermogen tot aanpassing, klantgerichtheid, ondernemerschap);
3.Kenmerken die aan de sector zijn gebonden.

Meer werkgelegenheid in het mbo
Een opmerkelijk resultaat uit het onderzoek is dat in de afgelopen twee decennia de werkgelegenheid voor alle mbo-beroepen is toegenomen. Specialistisch opgeleide vakmensen hebben de beste baankansen (relatief veel werkzekerheid) en aantrekkelijk werk. Een goede aansluiting tussen de mbo-opleiding en het werkveld loont. De vraag naar zowel breed opgeleide als specialistische mensen zal de komende jaren alleen maar toenemen. Bovendien zijn specialisten van cruciaal belang voor het meeveranderen van het vak en het creëren van nieuwe banen. Op de vraag hoe om te gaan met een snel veranderende omgeving kwam duidelijk naar voren dat algemene vaardigheden van belang zijn, zoals taal en rekenen, maar ook probleemoplossend vermogen, zelfstandigheid, werken in teamverband en ondernemerschap.

Generiek of specialistisch opleiden
In eerste instantie leek mij dit goed nieuws. Echter, de oplossingsrichting heeft toch wel een aantal bedenkelijke kanten. Eén van de uitgangspunten is dat je al deze aspecten in een opleiding moet stoppen, waardoor er spanning ontstaat op het invullen van de beschikbare tijd. Moet je nu generiek of meer specialistisch opleiden? Een ander uitgangspunt is dat er een goede balans moet zijn tussen kennis verwerven en ervaring opdoen, immers het mbo moet wel leveren aan de arbeidsmarkt. En een laatste, toch wel bijzonder, uitgangspunt is dat dat allemaal in initieel leren, het liefst ook in een nominale tijd zou moeten gebeuren.

Door aan het bestaande systeem, initieel leren, vast te houden en eigenlijk weinig of geen aandacht te besteden aan leren nadat je ´van school af bent’, ontstaat er een ongemakkelijke situatie, die veronderstelt dat je zou moeten kiezen tussen het een of het ander.

Flexibel onderwijs
Het rapport eindigt met de vraag om nieuwe vormen tussen onderwijs en arbeidsmarkt. Jammer, want er zou zo maar een hoofdstuk aan toegevoegd kunnen worden met tal van voorbeelden, waarbij momenten van het volgen van onderwijs flexibeler aansluit bij de persoonlijke ontwikkeling van mensen als ze dat nodig hebben. En dat kan op school of daarna gecombineerd met gezin en/of werk. Dat vraagt om ondernemerschap in het onderwijs zelf én de mogelijkheid om dat ondernemend handelen ook de ruimte te geven.

Investeren in ondernemend gedrag
In Rivierenland zijn diverse initiatieven, die invulling geven aan het leven lang ontwikkelen. Zo is er het project “Ondernemend Rivierenland” waarin geïnvesteerd wordt in ondernemend gedrag en ondernemerschap. In elk beroep zijn dit noodzakelijke ingrediënten voor groei en innovatie in een samenleving (M. van Praag, Ondernemerschap en Onderwijs, 2016). Lerenden en werkenden moeten creatief blijven om nieuwe waarde te creëren. Zij zijn in toenemende mate zelf verantwoordelijk voor de investeringen in hun eigen loopbaan. Dit betekent naast investeringen in expertise voor specifieke taken ook investeringen in ondernemende vaardigheden, ondernemerschap en samenwerking in nieuwe contexten om nieuwe taken te realiseren (Voor de Zekerheid, WRR, februari 2017).

Breder opgeleid op niveau 2
Een ander initiatief is het project ‘Mbo 2 brede dienstverlening’, waar mensen niet opgeleid worden in één specifiek domein, maar veel breder waardoor hun inzet op veel meer terreinen mogelijk is. Simpel gezegd: bedden opmaken kun je in een hotel, maar ook in een ziekenhuis. En zo zijn er veel meer taakaspecten die op meerdere plaatsen kunnen worden ingezet.

Veel mogelijkheden
Het bijzondere van deze initiatieven is dat zij zich niet beperken tot een jeugdige leeftijdsgroep en helemaal niet tot alleen initieel onderwijs. Door het onderwijs in kleinere eenheden (modules) aan te bieden, is het mogelijk tot een aanbod te komen dat meer is toegesneden op de vragende partij, of deze nu initieel leert en/of werkt. Door de plaats van leren niet te beperken tot de school, maar liever de regio tot school te verheffen, blijken er tal van mogelijkheden te zijn om onderwijs en praktijk bij elkaar te brengen.

Door niet meer in het systeem van initieel leren te denken ontstaan er tal van mogelijkheden om leren en werken te combineren in een andere doorlooptijd. Natuurlijk is er dan nog steeds een startniveau, zodat je in het bedrijfsleven aan de slag kunt. Maar waarom zou je direct moeten doorleren of als je werkt niet meer parallel (permanent) kunnen leren? En als al die veranderingen om ons heen gebeuren, waarom zou je dan stoppen met leren, zeker als dat laagdrempelig wordt aangeboden en ook nog eens passend gemaakt kan worden met je baan en/of gezin?

De eerste initiatieven zijn veelbelovend. Daarbij is niet zozeer de vraag wat de toekomst is van vakmanschap, maar meer; durven onderwijs en bedrijfsleven ondernemend te zijn in nieuwe vormen van samenwerking!

Afbeelding

Over vakmanschap gesproken!

Toen ik ruim een jaar geleden mijn kamer als bestuurder in gebruik nam, bleek al snel dat de aanwezige vergadertafel niet genoeg plaats bood aan het voltallige managementteam of alle leden van de Raad van Toezicht. Nogal onhandig, want daardoor moest er noodgedwongen (te) veel een beroep worden gedaan op andere schaarse ruimte in ons gebouw. De kantoormeubelencatalogi bevatten mooie spullen, echter de hoge prijzen stonden mij erg tegen. Onze publieke inkomsten horen immers zoveel als mogelijk bij het onderwijs thuis.

Een tafel als symbool voor Rivierenland
vergadertafel1
In mijn introductieprogramma had ik op diverse plaatsen binnen het ROC vakmensen aan het werk gezien en het idee om de vergadertafel in eigen huis te laten maken was daarom snel geboren. Een techniekdocent kwam al snel met een fraai ontwerp. Geïnspireerd door de rivieren lagen er schetsen voor een ovale tafel waar met gemak twaalf mensen aan konden vergaderen. Het idee kreeg verder vorm: een stalen onderstel waarbij de lastechniek zichtbaar zou blijven, een tafelblad met meerdere uitvoeringen van houtverbindingen en glas als symbool voor Rivierenland. Ik moet eerlijk bekennen dat ik vanaf het eerste moment erg enthousiast was. De schetsen waren vastgelegd in een schetsboek, iedere bezoeker kreeg deze schetsen te zien en natuurlijk een trots verhaal over ‘ons’ vakmanschap.

Ambitieus en uitdagend ontwerp
De tijd vorderde en de uitwerking bleek nog niet zo eenvoudig. Sommige onderdelen van het idee bleken niet haalbaar, zoals het eerste onderstel van staal en de uitwerking met glas. Ook hier kwam het ware vakmanschap naar boven. Met alle beschikbare vakkennis werden nieuwe ontwerpen voorgesteld, een collega ROC werd betrokken voor haar expertise en de juiste materialen werden gekozen.

De ‘rivier’ van glas op de tafel is niet zomaar ontstaan, een aantal keren pakte het verwerkingsproces verkeerd uit. Dat kan omdat er wordt gewerkt met natuurlijke stoffen, die elk hun eigen kenmerken hebben. Dat is uitproberen en met kennis en vooral kunde de goede ervaringen vasthouden. Voor het metalen onderstel gold hetzelfde. Het eerste ontwerp kon het gewicht van het hout en het glas niet dragen. Daarom is een andere constructie ontworpen, waarin het gewicht beter wordt verdeeld. Voor het houten paneel was de materiaal keuze van belang. Het is iepenhout geworden dat met de juiste houtverbindingen zo aan elkaar is verbonden dat een groot ovalen blad ontstaat.

Trots op een unieke prestatie en samenwerking
vergadertafel2
Vlak voor de vakantie was het zover. Met vereende kracht werden het stalen onderstel, de houten delen en het zorgvuldig verpakte glas naar de eerste etage van de Bachstraat gebracht, wat gezien het enorme gewicht nog een heel karwei was. Binnen een dag was alles gemonteerd en afgewerkt. Alle vakdocenten en studenten waren uitgenodigd. Iedereen kon uitleg geven over hun eigen aandeel en het vakmanschap dat daarbij nodig was.  Door samenwerking is een bijzondere ‘Rivierenland’ vergadertafel gemaakt, die laat zien wat vakmanschap betekent en waartoe ‘onze’ collega’s en studenten in staat zijn. Het zal u duidelijk zijn dat ik enorm trots ben op deze unieke prestatie.

Passie en ambitie
Toen ik een studente vroeg waarom zij zich in ‘glas’ was gaan verdiepen, zei ze: “Eerst wilde ik politieagent worden, maar op een reis naar Rome zag ik op de vloer van een plein een mozaïek van een brand geschilderd raam. Ik dacht toen: dat wil ik ook kunnen maken!” En met die passie is ze aan haar studie begonnen en is ze haar droom aan het realiseren. Hoe mooi past dat bij onze aandacht voor jouw ambitie!

Ik nodig je graag uit aan deze tafel om – in de geest van de makers – over jouw (passie voor) vakmanschap te praten en te kijken waar wij het vakmanschap van onze ROC’ers kunnen verbinden met dat van jouw bedrijf, instelling en/ of persoon!